Để thay đổi thói quen, hãy bắt đầu bằng việc nhận thức về bản thân !


Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta rơi vào trạng thái ảo tưởng, tự biện hộ cho những hành động của mình, cả tốt lẫn xấu. Khi làm sai điều gì đó, chúng ta lại tự phòng vệ bằng suy nghĩ: đó không phải lỗi của mình.

SelfAwareness

Mọi người hẳn ai cũng từng gặp tình huống sau: Khi nhận được các feedback hữu ích từ sếp hay đồng nghiệp, chúng ta thường làu bàu trong miệng trách cứ họ thay vì nhận ra những sai sót của bản thân mình. Chúng ta biết mình đang làm việc kém hiệu quả, nhưng thay vì chữa bệnh tận gốc, chúng ta chỉ chú tâm tới các triệu chứng bên ngoài và nốc đầy cà phê chỉ để dán mặt vào bàn phím thêm được vài giờ nữa (rồi sau đó lại lên mạng tìm các phương pháp tăng hiệu suất bởi vì khối lượng công việc quá nhiều !).

Dần dần điều này trở thành thói quen, thành cơ chế phản ứng mặc định của chúng ta; chưa ai từng thử dừng lại và ngẫm nghĩ xem mình đang làm gì. Mọi việc càng khó khăn hơn nữa khi hầu hết mọi người không có ai bên cạnh chịu trách nhiệm cho những gì mình làm, giúp mình nhận ra sai lầm và đưa ra những lời khuyên đúng đắn.

Thay đổi những thói quen mặc định là thử thách rất lớn trong cuộc sống. nhưng nếu được thực hiện nghiêm túc và có kỷ luật, cùng với việc tự suy xét về chinh mình là bạn đang nhìn nhận bản thân mình rồi đó. Bản chất tự nhiên của con người là làm trước rồi mới giải thích. Nên thật khó để dừng lại và thừa nhận, “Chờ chút, tôi đang bị cuốn đi bởi nhận xét của họ động chạm tự ái của tôi, một khao khát bản năng trỗi dậy làm tôi muốn mắng họ là đồ ngu, có như thế tâm trạng tôi mới tốt hơn!”. Nhưng không, thay vào đó chúng ta lại hành động và sau đó đưa ra lời giải thích.

Trong ấn phẩm Harvard Business Review, tác giả Anthony K. Kjan có viết “… chỉ có duy nhất một phẩm chất cao quý hơn tất cả, hiện diện trong tất cả những nhà doanh nghiệp, quản lý và lãnh đạo tài ba nhất. Đó chính là sự tự nhận thức. Cách tốt nhất để một nhà lãnh đạo cải thiện hiệu suất của mình là nhận thức tốt hơn về những động lực thúc đẩy họ và khả năng đưa ra quyết định.”

Dừng lại một chút và tự chiêm nghiệm bản thân để thấy rõ hơn những sai lầm của mình. Bạn sẽ nhận thấy mình đang chiến đấu với những thói quen cố hữu, khó bỏ, nên thay vì tiêu tốn năng lượng cho những hành động vô ích nhằm dung dưỡng bản ngã, hãy dừng lại đôi chút, chiêm nghiệm, và làm điều tốt nhất cho mình.

Khả năng tự nhận thức giúp chúng ta cải thiện bản thân, học cách đưa ra những quyết định khôn ngoan hơn và hiểu thấu được những suy nghĩ và cảm nhận của bản thân mình. Chúng ta quá hay đổ lỗi cho hoàn cảnh vì đó là cách dễ dàng nhất, trong khi thực ra việc ta nên làm là suy ngẫm về mình, thay đổi góc nhìn và học từ những lỗi lầm của bản thân.

Triết gia La Mã Seneca từng nói rằng, “Người nào không tự biết là mình đang làm sai thì sẽ không có động lực để làm đúng. Phải tự biết điều mình đang làm trước khi muốn thay đổi, sửa chữa bất kỳ điều gì.”

Có rất nhiều cách để tự rèn luyện khả năng nhận thức của bản thân, nên tôi đưa ra dưới đây một vài chiến thuật và hi vọng là sẽ có ích cho bạn trong hành trình rèn luyện gian khổ song vô cùng xứng đáng này.

1/ Rèn luyện khả năng tự nhận thức là việc khó và đòi hỏi sự cống hiến

“Với một người không biết gì cả, việc tự nhận thức bản thân rất quan trọng vì khi đó, người ấy buộc phải hành động dựa trên sự tự hiểu biết này. Và việc này có nghĩa là tìm lại chính bản thân anh ta, cụ thể hơn, làm cho anh ta khác biệt với những người khác và dễ bị tổn thương khi bị từ chối, đả kích hoặc tất cả những nỗi sợ hãi khác mà anh ta phải đối mặt khi tìm kiếm bản thân mình.” – Stephen Pressfield, Turning Pro

Tự nhận thức được mình là ai, suy nghĩ và hành động của mình là vô cùng quý giá bởi vì nhờ vậy chúng ta tự ý thức được mình và dẫn đến sự thay đổi. Đây có lẽ là lý do vì sao mà trong các khóa học như Alcoholics Anonymous và các liệu pháp nhận thức hành vi, trước hết người ta thường giúp những người tham gia tự nhận thức – có ý thức về những điều làm họ sợ hãi, suy nghĩ, hành vi của họ, có đủ dũng khí để đối mặt với chúng và sử dụng khả năng tự nhận thức làm nền tảng cho sự thay đổi.

Thay đổi tư duy và hành vi là cuộc chiến không khoan nhượng. Bản chất tự nhiên của con người là thích nghi, tạo ra nề nếp suy nghĩ để giúp não sử dụng ít năng lượng hơn khi xử lý thông tin. Nguy hiểm tiềm tàng trong việc này là chúng ta trở nên quá thoải mái khi làm những việc không đúng, và như Seneca đã nói, nếu chúng ta không biết mình làm sai thì sẽ không muốn mình làm đúng.

Khó khăn lớn nhất là nền văn hóa của chúng ta quá xa lạ với chủ đề này. Sự tự nhận thức không được đề cao trong môi trường giáo dục. Thực sự rất khó khăn để khiêm tốn thừa nhận lỗi lầm thay vì bịa đặt để giảm nhẹ sai sót.

Điểm chính yếu trong quá trình rèn luyện khả năng tự nhận thức là: Chúng ta đã thực sự hiểu được câu nói “vô minh là hạnh phúc” khi ánh sáng chiếu vào những sai sót của mình chưa? Chúng ta đang trốn tránh chính mình và để cuộc sống cuốn chúng ta đi trong vô định? Hay là chúng ta mạnh mẽ đối diện bản thân và bước đi theo con đường dẫn tới xây dựng chính mình theo cách  đúng và đẹp nhất, dù đôi lúc cảm thấy cực kỳ khổ sở?

Đừng để những người đã quen với nhịp sống thoải mái nói với bạn rằng cuộc sống vốn dĩ như thế. Hãy suy ngẫm về những sai lầm của mình, tìm ra nguyên nhân, quan sát những đóng góp cũng như thiếu sót của chính mình và khắc vào tâm trí bài học đó để lần sau làm tốt hơn. Điều này sẽ vô cùng khó khăn, bởi vì một lần nữa, tư duy bản năng sẽ vùng lên bảo vệ bạn khỏi bất cứ thông tin hay cái nhìn tiêu cực nào. Nó sẽ hướng bạn tới những suy nghĩ không thực tế để bạn cảm thấy tốt hơn bởi vì bạn cần tồn tại. Đây không chỉ là cơ chế mặc định của chúng ta, nó đơn giản là bản năng của con người.

2/ Rèn luyện chiêm nghiệm bản thân

Thiền định là phương pháp hữu hiệu dành cho những ai biết cách đào sâu vào tâm trí mình và mạnh mẽ kích hoạt nó. Tôi thích định hình tâm tưởng của tôi hơn là mở rộng nó. Không có phương pháp rèn luyện nào vừa mềm mỏng vừa mạnh mẽ, dựa trên đặc tính tự nhiên của tư duy con người , hơn là đảo ngược những suy nghĩ của chính họ. Những người vĩ đại nhất rèn luyện thiền định mỗi ngày, ‘những người mà đối với họ sống chính là suy nghĩ’” – Montaigne, Essays

Mỗi ngày trước khi đi ngủ, tôi dành ra 10 – 15 phút để thiền định. Điều ngày có nghĩa là tôi ngồi trong bóng tối suy ngẫm về ngày vừa qua, tái hiện lại hình ảnh những sự kiện đã diễn ra trong ngày và chỉ ra những sai lầm tôi gặp phải.

Tôi tự hỏi mình hàng loạt các câu hỏi sau: Tôi đã làm những việc phục vụ cho mục tiêu của mình chưa? Tại sao tôi lại căng thẳng khi nói chuyện với người lạ đó? Tôi đã học được điều gì hữu ích ngày hôm nay? Tôi đã đối xử tử tế với bản thân mình và mọi người hay chưa? Tôi đã tập thể dục chưa? Tại sao tôi lại lên Instagram 10 lần khi làm ở công ty hôm nay? Khi bạn tôi kể chuyện cho tôi nghe, tại sao tôi lại không chú tâm?

Tôi làm việc này với hi vọng rằng tôi có thể bắt đầu ngày mới với tư duy rõ ràng hơn và nhận ra những khiếm khuyết của mình để cải thiện. Nhưng thực ra bạn không nhất thiết phải thiền định trong tư thế ngồi bắt chéo chân và nhắm mắt, bạn có thể thực hiện việc này trong những hoạt động thường nhật của mình. Bạn có thể suy nghĩ trong khi làm việc trong phòng. Bạn có thể trao đổi với người bạn thân của mình, lắng nghe quan điểm của họ để nhận ra những suy nghĩ chưa đúng của bản thân.

Bạn có thể tự chiêm nghiệm bản thân ở bất kỳ nơi đâu và bất kỳ lúc nào. Sau một cuộc tranh luận gay go hay sau khi thất bại trong việc gì đó, hãy ngăn mình khỏi những phản ứng theo cảm xúc (chắc chắn là rất khó). Thay vào đó, nhìn nhận lại sự việc, nhìn vào từng khía cạnh của vấn đề và tò mò vì sao mọi chuyện lại không diễn ra như ý. Hãy tìm kiếm câu trả lời để hiểu, chứ không phải để chứng minh là mình đúng. Vấn đề nằm ở đâu? Thiếu sót là gì? Trong những lúc như thế bạn sẽ tìm được giải pháp tốt hơn là chỉ la lối và than phiền.

3/ Xây dựng một nền tảng triết lý vững chắc

“Trở thành một triết gia không chỉ đơn thuần là có những suy nghĩ tinh tế, hay thậm chí xây lên một ngôi trường… mà là giải quyết vấn đề của cuộc sống một cách thực tế chứ không chỉ đưa ra lý thuyết suông.” – Henry David Thoreau

Khi xem những câu chuyện mà trong đó, vị anh hùng luôn được hỗ trợ bởi một người thầy thông thái – Luke Skywalker và Yoda; Frodo và Gandalf; Harry Potter và Dumbledore; … – chúng ta đều thấy thầy luôn dạy cho trò những tri thức thực tiễn. Những đức tính đáng quý như hi sinh, vị kỷ, khiêm nhường, quả cảm, trách nhiệm, tận tâm đều là những mục tiêu mà chúng ta hướng tới trong cuộc sống thường nhật nhưng đôi khi chúng ta lại quên mất. Những người hướng dẫn này luôn ở bên cạnh và giúp học trò của họ thấm nhuần những giá trị cốt lõi ấy. Khi chúng ta không có một đồng nghiệp từng trải hơn ở bên cạnh để giúp mình đi đúng hướng, triết học là sự thay thế hiệu quả để dẫn đường cho chúng ta.

Thách thức ở đây là liệu ta có nhớ đến những triết lý đó trong những lúc bản thân tuyệt vọng hay không. Điều quan trọng là mang những nguyên tắc và trí tuệ đã được nói tới trong suốt lịch sử loài người ứng dụng vào cuộc sống mỗi ngày. Đôi khi, chúng ta cần một chút “làm cái này, đừng làm cái kia” để dẫn dắt mình.

Ví dụ, sau khi nhận ra mình vừa phí phạm thời gian để săm soi trang cá nhân của mọi người trên mạng xã hội, bạn có thể học được điều gì không? Liệu bạn có tự thừa nhận là, “Mình thật tệ. Phải tập trung trở lại công việc thôi.” Hay bạn chỉ tìm cách biện hộ cho hành động của mình? Có câu trích dẫn hay đoạn văn nào trong sách có thể giúp bạn tập trung trở lại và làm việc nghiêm túc hơn không? Hoặc có thể có người nào đó bạn luôn ngưỡng mộ. Hãy tự hỏi nếu là họ, họ có làm những việc thế này không? Làm việc vớ vẩn và đổ lỗi lung tung hay ngồi làm việc nghiêm túc?

Triết gia La Mã Epictetus đã từng nói “Sự tự nhận thức đi kèm với lòng tốt.” Bạn phải học cách đối diện với chính mình, thừa nhận sai lầm, học hỏi từ chúng và sự tự nhận thức ấy sẽ tạo động lực và thay đổi bạn. Bởi vì thẳng thắn mà nói, có ai khác ngoài bạn sẽ chịu trách nhiệm cho cuộc đời của bạn chứ! Hơn tất cả, bạn phải yêu thương bản thân mình vì sự thay đổi này là một hành trình rất dài, đương đầu với những lề thói cũ mà để quyết liệt hình thành những thói quen mới.

Bạn cần hiểu rằng quá trình rèn luyện sự tự nhận thức sẽ ngày càng khó khăn bởi vì những thói quen đó đã ăn sâu vào não bạn. Việc nổi đóa lên, đổ lỗi cho ngoại cảnh hay trốn chạy khỏi những sai lầm của bạn thân lúc nào cũng dễ hơn cả.

Maya Agelou từng nói, “Khi bạn hiểu biết đúng đắn hơn, bạn sẽ làm tốt hơn.” Một khi mắc phải sai lầm và học hỏi được từ sai lầm đó, bạn sẽ hành động theo những gì mình đã học được. Nếu không có một cái nhìn bao quát, bạn dễ trở lại với những thói hư tật xấu cũ và lặp lại những sai lầm của ngày hôm qua. (Và nếu có như thế thật thì đó lại là một cơ hội nữa để chúng ta hiểu thêm về bản thân mình.)

Tự nhận thức bản thân là một quá trình rèn luyện, là sự nỗ lực đem đến cho chúng ta sức mạnh. Chúng ta luôn trong trạng thái thay đổi, thích nghi với những ảnh hưởng của nền văn hóa và những trải nghiệm của bản thân. Càng hiểu rõ về chính mình và để cho những nguyên tắc đúng đắn dẫn lối, chúng ta càng dễ trở thành phiên bản tốt nhất của chính chúng ta.

Jodric Ace Team
Nguồn tham khảo:Why self-awareness is the secret weapon for habit change

Advertisements

Tham gia bình luận

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s