Khoa học về tài năng

Khoa học về tài năng


Khi âm nhạc của Bach vang lên hay khi LeBron James lướt qua sân bóng, bật nhảy cao hơn 1 mét để đưa bóng vào rổ, bạn không thể ngừng tự hỏi: tại sao?

Talent

Tài năng là gì?

Nền văn hóa của chúng ta luôn tìm lời giải đáp cho những tài năng tiềm ẩn của con người – tại sao một số người sinh ra với những khả năng thiên phú trong khi những người khác phải vất vả tìm kiếm? Và chúng ta hay nghĩ là, “Bạn tôi sinh ra là tài năng piano rồi. Nhìn cách cô ấy lướt tay trên phím đàn kìa. Tôi chẳng thể nào chơi hay được như vậy.”

Những niềm tin xưa nay của chúng ta hoàn toàn sai lầm. Và sai lầm đó đa phần vì chúng ta luôn muốn tự lừa dối bản thân.

Trong phim A Bronx Tale, nhân vật Sonny đã nói, “Điều đáng tiếc nhất trong cuộc sống là những tài năng bị phí hoài.” Còn điều đáng tiếc thứ hai chính là từ bỏ việc tìm kiếm tài năng của mình chỉ vì mất niềm tin vào bản thân và cho rằng tài năng là thiên bẩm. Rõ ràng là vớ vẩn, giống như tin rằng đeo kính sẽ làm mình thông minh hơn. (Đeo kính chỉ có thể làm bạn trông thông minh hơn thôi, chứ nó chẳng nhét thêm được tí kiến thức nào vào đầu bạn đâu.)

Quan niệm của tôi về tài năng đã thay đổi sau khi đọc quyển The Talent Code của tác giả Daniel Coyle. Ông ấy cho rằng tài năng được xây dựng dựa trên một khám phá khoa học tiến bộ về chất cách điện thần kinh được gọi là myelin.

Bất kỳ kỹ năng nào của con người, dù là chơi bóng chày hay âm nhạc, đều được tạo nên từ chuỗi các sợi thần kinh có hạt xung điện – một dạng tín hiệu chạy qua mạch. Vai trò quan trọng của myelin là bao bọc các sợi thần kinh đó lại, ngăn không cho các hạt xung điện rơi ra, từ đó làm cho tín hiệu mạnh hơn và đi nhanh hơn. Khi chúng ta kích hoạt các mạch đúng cách, các myelin sẽ bao phủ các lớp vật chất cách điện quanh các mạch thần kinh, càng nhiều lớp thì kỹ năng và tốc độ của chúng ta càng tăng thêm. Myelin càng dày càng cách điện tốt sẽ giúp cử động và suy nghĩ của chúng ta càng nhanh và càng chính xác. – Daniel Coyle –

Sự thật là: ai cũng có thể gia tăng myelin của mình. Myelin tăng nhanh khi chúng ta còn nhỏ và suy giảm vào độ tuổi 50 trở lên, cũng như các khả năng vật lý khác (nghe, nhìn, nhớ,…) Và myelin có thể gia tăng cho mọi loại kỹ năng dù trí lực hay thể lực. Vấn đề là chúng ta không nhìn thấy và cảm nhận được nó – chúng ta chỉ có thể đo lường qua quá trình rèn luyện của bản thân hay nhận được feedback từ người khác. Coyle kết luận, “Kỹ năng là một đơn vị cách điện bao quanh các mạch thần kinh và gia tăng khi phản ứng với một tín hiệu nào đó.”

Để hiểu rõ hiện tượng này, Coyle lấy ví dụ về các cầu thủ bóng đá Brazil. Trước hết, hầu hết chúng ta đều cho rằng Brazil là cường quốc bóng đá. Nhân tố cốt lõi giúp các tài năng bóng đá Brazil trở thành những ngôi sao sáng giá là môn thể thao futsal. Futsal tương tự như bóng đá, chỉ khác là được chơi trong nhà với 5 cầu thủ (kể cả thủ môn) chứ không phải 11 người. Bóng dùng trong futsal nhỏ và nặng hơn, và được chơi trên nền cứng thay vì sân cỏ.

Coyle tiếp tục lý giải vì sao môn thể thao phổ biến ở Brazil này lại giúp hun đúc các tài năng bóng đá:

Điều này có liên quan đến toán học. Tần số các cầu thủ futsal chạm vào bóng cao hơn khi chơi bóng đá – nhiều hơn 6 lần mỗi phút, theo một nghiên cứu của Liverpool University… Futsal nén các kỹ năng cần thiết của cầu thủ vào trong một cái hộp nhỏ; đặt các cầu thủ vào trạng thái rèn luyện liên tục, không ngừng mắc lỗi và sửa lỗi và đưa ra giải pháp cho các vấn đề hiển hiện trước mắt. Cầu thủ chạm bóng nhiều hơn 6 lần và học hỏi nhanh hơn so với chơi trên sân bóng ngoài trời mà không hề nhận ra điều đó. Futsal không phải là lý do duy nhất, thời tiết khí hậu, niềm đam mê và sự nghèo đói cũng là những nhân tố tạo nên các cầu thủ Brazil xuất sắc, nhưng nó là nhân tố lượng hóa các yếu tố còn lại.

Chất xúc tác quan trọng cho việc phát triển kỹ năng là quá trình rèn luyện không ngừng nghỉ. Coyle chỉ ra mối quan hệ giữa việc luyện tập với tài năng xuất chúng của những nhà “bác học” xung quanh chúng ta:

Họ thường có xu hướng nổi trội trong những lĩnh vực có quy tắc logic rõ ràng (piano và toán – và trái ngược là hài kịch ngẫu hứng hay viết tiểu thuyết). Hơn nữa, họ thường dành ra nhiều thời gian cho các hoạt động liên quan như nghe nhạc. Những nghiên cứu chỉ ra rằng, tài năng của những đối tượng xuất chúng này đến từ quá trình luyện tập hăng say không ngừng nghỉ. Ericsson tin rằng “Không có bất cứ thứ tế bào nào những thiên tài có mà chúng ta không có.” Nhưng cũng phải ai cũng được thiên phú niềm đam mê theo đuổi ước mơ – thứ mà nhà tâm lý học Ellen Winner gọi là “the rage to master”.

Theo Dr. Micheal Howe trong quyển Genius Explained, lúc Mozart 6 tuổi, đã cùng cha học nhạc được 3.500 giờ. Trong quyển Outliers, Gladwell kể rằng Bill Gates đã vào trung tâm tin học ở trường đại học địa phương và miệt mài học coding trước khi bạn bè ông biết tới điều đó. Picaso đã vẽ không ngừng nghỉ trong suốt cuộc đời của mình. Tiger Woods đã biết tới golf trước lúc 2 tuổi và golf đã trở thành cuộc sống của ông trong quá trình trưởng thành.

Coyle cho rằng:

Nếu kết hợp lý thuyết về các myelin với nghiên cứu của Ericsson, chúng ta sẽ có được công thức: 10.000 rèn luyện = kỹ năng thượng đẳng. Nhưng cuộc sống không đơn giản như thế. Thông tin trên chỉ có thể giúp ta soi sáng bí ẩn về tài năng và tìm ra những mối liên hệ tiềm ẩn trong cuộc sống.

Tuy nhiên, chúng ta không thể nói về kỹ năng mà quên đi các khuynh hướng tự nhiên. Nhà văn và tiểu thuyết gia người Mỹ Ursula K. Le Guin, đã tìm ra sự cân bằng này trong tác phẩm Dancing at the Edge of the World: Thoughts on Words, Women, Places.

Tài năng và khuynh hướng tự nhiên của tôi dành cho viết tiểu thuyết lúc ban đầu rất mạnh mẽ, còn với âm nhạc và may vá thì rất ít; nên tôi không nghĩ mình có thể trở thành thợ may hay nghệ sĩ piano, dù có rèn luyện thế nào. Nhưng những gì tôi học được từ những môn mình giỏi cho tôi biết rằng vấn đề không phải là do cái đàn piano hay cái máy may có chứa bí mật gì to tát làm tôi không học được. Quyết tâm theo đuổi tới cùng và kiên trì luyện tập thì cũng thành công thôi.

Chúng ta hay nhìn vào những người tài năng và nhồi nhét vào đầu mình suy nghĩ rằng mình sẽ chẳng bao giờ được như họ mà không thấy được rằng để làm nên “đại cuộc” thì môi trường, cách giáo dục của cha mẹ, hoàn cảnh dù nghèo khó hay giàu có, người thầy dẫn dắt, việc nhận ra những thiên hướng của mình từ lúc nhỏ và cơ hội để nuôi dưỡng những thiên hướng tự nhiên và thêm một chút may mắn là những yếu tố cũng không kém phần quan trọng.

Khi nhìn bao quát hơn vào những điểm làm sáng tỏ bí ẩn về tài năng, ta sẽ cảm thấy được tiếp thêm năng lượng. Chúng ta có cơ hội nào để nuôi dưỡng tài năng vốn có của mình và thay đổi hoàn toàn cuộc sống? Bức màn bí ẩn được vén lên. Ngày nay có rất nhiều cơ hội để chúng ta biết về khả năng thực sự của mình. Cản trở duy nhất và lớn nhất là những hiểu biết và niềm tin sai lầm rằng tài năng là thứ gì đó thiên bẩm chứ không phải là “đam mê, quyết tâm theo đuổi tới cùng, rèn luyện không ngừng nghỉ, dẫn đến sự xuất chúng.”

Micheal Jordan không phải sinh ra là thiên tài. Adele không sinh ra là một thiên tài. Họ trở thành thiên tài vì họ có khuynh hướng về lĩnh vực của họ và quan trọng hơn, họ gắn điều đó với cuộc sống của mình. Họ dành ra hơn 10.000 giờ luyện tập, biến điều đó trở thành cuộc sống và hơi thở của họ. Họ tìm kiếm những cơ hội cọ xát và những người thầy mang đến cho họ những thách thức.

Nếu bạn chọn lấy một lĩnh vực và chìm đắm bản thân mình trong đó, cuộc sống bạn sẽ ra sao?

Jodric Ace Team
Nguồn tham khảo: The science of talent

 

Advertisements

Tham gia bình luận

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s